Dược liệu

An nam tử - Bài thuốc chữa bệnh

17/06/2020 10:35 PM
An nam tử còn gọi là: Cây thạch, đười ươi, cây ươi, lười ươi, có tác dụng điều trị ho khan, nôn ra máu, sưng đau cổ họng, trị viêm họng, viêm amidan cấp tính và chảy máu cam ở trẻ nhỏ...Hãy tìm hiểu chi tiết về cây thuốc này và các bài thuốc dân gian từ An nam tử.

An nam tử

Tên khác

Cây thạch, đười ươi, cây ươi, lười ươi

Tên Hán – Việt

Bàng đại hải, an nam tử (Cương Mục Thập Di), đại hải tử (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển), hồ đại hải (Tục Danh)

Tên khoa học

Sterclia lyhnophora Hance hay Sahium lychnporum (Hance) Kost

Họ

Trôm Sterculiacae.

Mô tả an nam tử

+ Đặc điểm sinh thái của an nam tử

Cây to có chiều cao 20 – 25 m. Cành có góc, lúc non có lông màu hung nhưng sau khi già nhẵn. Lá to dày thường mọc tập trung ở đỉnh cành. Lá nguyên hay sẻ ra 3 – 5 thùy dạng bàn tay với cuống lá to, nhăn và mập.

Lá non thường có màu nâu tím, lá già thường rụng vào mùa khô. Hoa nhỏ, mỗi hoa cho 1 – 2 quả đại, dạng lá. Quả nặng với mặt ngoài màu đỏ và mặt trong màu bạc. Hạt hình bầu dục hoặc thuôn, to bằng ngón tay, thường dính ở gốc quả. Hạt trông như quả trám, có màu nâu vàng sẫm và có vân nhẵn không đồng đều.

+ Phân bố

Có thể tìm thấy cây đười ươi ở nhiều nước khác nhau như Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và các tỉnh ở Trung Quốc như đảo Hải Nam và Quảng Đông. Tại Việt Nam, cây phân bố chủ yếu ở Tây Ninh, Biên Hòa, Trảng Bom, Bình Định, Phú Yên, Bà Rịa, Quảng Trị và Bình Thuận.

+ Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

  • Bộ phận dùng: Hạt
  • Thu hái: Thu hoạch vào tháng 4 – 5
  • Chế biến: Phơi hoặc sấy khô
  • Bảo quản: Nơi khô ráo, tránh ẩm mốc và tránh ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp

Quả An nam tử (Lười ươi,d đười ươi)
An nam tử hay còn gọi là cây Lười ươi, Đười ươi...

Vị thuốc

Tính vị

  • Theo Trung Dược Học: Thuốc có vị ngọt đậm và không chứa độc
  • Theo Đông Dược Học Thiết Yếu: Vị ngọt, tính mát

Quy kinh

Theo Đông Dược Học Thiết Yếu, an nam tử đi vào kinh Phế

Tác dụng

Theo Trung Dược Học, an nam tử có tác dụng tán bế và uất hỏa. Còn theo Đông Dược Học Thiết Yếu, thuốc giúp thanh phế nhiệt, làm trong tiếng. Chính nhờ những tác dụng này, dược liệu tự nhiên này thường chủ trị các bệnh lý sau:

  • Trị sưng đau cổ họng, ho khan, chảy máu cam (Trung Dược Học)
  • Chữa họng sưng đỏ đau, trị khan và mất tiếng (Đông Dược Học Thiết Yếu)

Cách dùng và liều dùng

  • Cách dùng: Sử dụng hạt an nam tử đem ngâm nước cho nở to gấp 8 – 10 lần thể tích thực của hạt. Sau khi hạt nở tiết ra chất nhầy màu nâu nhạt trong và có vị hơi chát. Cho đường vào hòa tan và uống. Bên cạnh đó cũng có thể dùng lá non nấu canh ăn.
  • Liều dùng: 2 – 3 hoặc 5 – 6 quả

Kiêng kỵ

Không dùng vị thuốc này ở những bệnh nhân mắc bệnh phế có đờm ẩm hoặc phong hàn.

Chú ý

An nam tử chỉ dùng mỗi ngày 2 – 5 hạt. Tuyệt đối không dùng thuốc liên tiếp trong thời gian dài. Đặc biệt không nên dùng quá liều tránh thuốc gây phản ứng phụ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

Hạt đười ươi
Hạt đười ươi chín rụng xuống gốc.

Bài thuốc dân gian chữa bệnh từ an nam tử

Để làm thuốc điều trị bệnh, người ta thường hái quả đười ươi đã chín nứt. Sau đó lấy hạt đem phơi hoặc sấy khô để dành dùng dần. Theo Đông y, hạt cây đười ươi quả có tính hàn, và vị đậm, ngọt, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, nhuận phổi và lợi hầu. Do đó, vị thuốc phù hợp với người mắc bệnh ho khan, ho không có đờm, khản tiếng hoặc đau họng. Dưới đây là một số bài thuốc điều trị bệnh từ hạt đười ươi như:

1. Chữa mất tiếng, ho khan, viêm đau lợi và họng nóng rát

Sử dụng 5 hạt an nam tử sắc chung với 3 gram cam thảo. Uống như uống nước trà. Uống liên tục trong 1 tuần, triệu chứng bệnh sẽ thuyên giảm. Nếu áp dụng bài thuốc này cho người già và trẻ em, nên cho thêm ít đường phèn để dễ uống.

2. Điều trị chảy máu cam ở trẻ em

Dùng 2 – 5 hạt an nam tử đã sao vàng đem nấu lấy nước. Sau đó cho trẻ uống 2 – 3 ngày, bệnh sẽ tự khỏi.

3. Chữa ho khan không có đờm, đau họng, khàn tiếng, chảy máu cam hoạc cốt chưng nội nhiệt

Sử dụng 3 hạt an nam tử hãm với nước sôi rồi thêm 15 ml mật ong vào uống. Dùng hỗn hợp thuốc 3 – 5 ngày sẽ giúp đẩy lùi triệu chứng khó chịu do bệnh gây nên.

4. Điều trị viêm họng và viêm amidan cấp tính

  • Cách 1: Lấy 5 gram an nam tử, 5 gram mạch môn đông, 3 gram cam thảo và 5 gram bản lam căn. Tất cả các vị thuốc nêu trên đem hãm với nước sôi và uống nhiều lần trong ngày.
  • Cách 2: Sử dụng 5 gram an nam tử. 16 gram hoa kim ngân khô, 1 gram cam thảo, 2 gram bạc hà và 4 gram bồ công anh. Đem các vị thuốc này đi rửa sạch và hãm với nước sôi. Uống thay nước trà trong vòng 1 tuần, giúp giảm nhanh triệu chứng bệnh

5. Chữa tắc tiếng, mất tiếng hoặc khan tiếng, ho không long đờm

Sử dụng 2 trái bàng đại hải đem ngâm với nước sôi và uống thay nước trà. Uống nước này đều đặn mỗi ngày giúp lấy lại tiếng.

Lưu ý khi sử dụng

An nam tử có tác dụng thanh nhiệt và nhuận phổi, giúp cải thiện triệu chứng của nhiều bệnh lý liên quan đến Phế. Tuy nhiên, trước khi sử dụng, bệnh nhân nên tham khảo ý kiến thầy thuốc để đảm bảo thuốc phát huy tốt hiệu quả chữa trị và không gây tác dụng phụ. Ngoài ra, bạn nên mua thuốc tại những nơi cung cấp uy tín, thay vì mua những sản phẩm trôi nổi không đảm bảo chất lượng.